جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
80
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
بنابراين مسافت كلى از تبريز به تهران 360 ميل و از جلفا به تهران 440 ميل است . جاهاى قابلملاحظه در جادهاى كه مذكور افتاد چند محل قابلتوجه مخصوص است . تركمانچاى همان دهكدهاى است كه در 21 فوريه 1828 عهدنامه معروف بين ايران و روس را پاسكيهويچ از جانب امپراتور روس و عباس ميرزا از طرف فتحعلى - شاه پدر خود امضا كرد . با امضاى اين معاهده به دورهء جنگى دوساله خاتمه داده شد و ايران ، نخجوان و ايروان را از دست داد و ناگزير به پرداخت سه ميليون و نيم ليره غرامت گرديد و فتوحات روس را كه از اوايل قرن حاضر در اين منطقه آغاز شده بود قطعى نمود و تفوق عظيم نظامى فاتح را در شمال غربى استوار ساخت و از آن پس آذربايجان همواره گرفتار بيم و هراس دولت عظيم شمالى زيسته است . ساس ميانه ميانه كانون قديم و شكارگاه مطلوب غريب گز معروف يا همان آرگاپرسيكوس است و از مهارتش در نيش زدن ، داستانها تعريف كردهاند ، ولى نكتهء قابلتوجه كه اشتهار ميانه به عنوان مركز اين آفت ظاهرا مربوط به دورهء اخير است چون در هيچيك از سفرنامههاى قرن هفدهم از شاردن به اين طرف و حتى ديرتر هم اشارهاى راجع به اين حشره كه به ميانه منسوب شده است نديدهام . نيش آن بىخطر نيست و ميگويند براى مسافر بيگانه حتى خطر جانى دارد و احمقانه اظهار ميدارند كه در اهل محل بىتأثير است هرچند كه ايشان براى اجتناب از خطر احتمالى آن از وجود خودش داروى نجات مىجويند به اين ترتيب كه خود حيوان را در لقمه نانى به خورد مسافر غريب ميدهند . اين مخلوق كه از انواع قدرى متفاوت آن در اكثر نقاط ايران يافت مىشود ( مانند مزره و شاهرود و غيره ) از ساس اروپائى كمى درشتتر است و